چکیده

امروزه با رشد شهرنشینی و پیچیده تر شدن روابط انسانی انواع مختلفی از آسیبهای اجتماعی دامن گیر جوامع بشری گردیده که خودکشی یکی از آنهاست. استان گلستان در سالهای اخیر در رتبه سوم خودکشی قرار گرفته و نوع پرخطر اقدام به خود کشی یعنی خود سوزی زنان در برخی از مناطق آن رواج دارد، لذا بررسی علمی درباره عوامل موثر بر اقدام به خودکشی بمنظور دستیابی به راهکارهایی برای پیشگیری از آن ضرورت دارد. هدف این مطالعه شناخت وضعیت خودکشی و عوامل موثر براقدام به خودکشی در سطح استان گلستان می باشد. بر اساس هدف تحقیق، این مطالعه از دو بخش اسنادی و پیمایشی تشکیل شده است. در بخش اسنادی آمار اقدام به خودکشی در سالهای 1385 لغایت 1387 مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. در بخش پیمایشی با هدف شناسایی میزان تاثیر افسردگی، راهکارهای مقابله ای، سن، جنسیت، قومیت، مذهب و سرمایه اجتماعی بر اقدام به خودکشی بین دو گروه آزمایش و گواه انجام شده است. جامعه آماری در بخش اسنادی شامل کلیه موارد اقدام به خودکشی در سطح استان گلستان طی سالهای 1385 لغایت 1387 بوده که تعداد آنها 5698 نفر می باشد که این تعداد به صورت تمام شماری مورد مطالعه قرار گرفته اند. در بخش پیمایشی جامعه آماری شامل کلیه افراد اقدام کننده به خودکشی در سال 1387 بوده که تعداد آنها 2439 نفر گزارش شده اند. نمونه آماری در بخش پیمایشی شامل دو گروه از افراد اقدام کننده به خودکشی و افراد عادی می گردد که در هر گروه 135 نفر جمعاً 270 نفر به روش تصادفی سیستماتیک انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفتند. ابزار تحقیق شامل مقیاس سنجش افکار خودکشی بک (BSSA) که یک ابزار خودسنجی 19 سوالی می باشد و آزمون افسردگی بک و پرسشنامه محقق ساخته (جهت سنجش متغیرهای زمینه ای فردی – اجتماعی و سرمایه اجتماعی) بوده است. پایایی ابزارهای سنجش با استفاده از ضریب آلفای کرانباخ و اعتبار آنها با استفاده از اعتبار صوری، مورد تائید قرار گرفته است. نتایج تحقیق در بخش اسنادی نشان می دهد که در میان مردم استان گلستان طی سالهای 1385 لغایت 1387؛ زنان بیشتر از مردان، پیروان اهل تشیع بیشتر از اهل تسنن، مجردان بیشتر از متاهلان، بیکاران و خانه داران بیشتر از بقیه افراد، افراد واقع در سنین 15 تا 24 ساله بیش از بقیه گروه های سنی، ساکنان شهرها بیشتر از ساکنان روستاها، با انگیزه اختلافات خانوادگی و مشکلات روحی- روانی بیش تر از سایر انگیزه ها، با استفاده از ابزار دارو و سم بیشتر از سایر ابزارها؛ و در شهرستان­های کلاله، کردکوی و گرگان بیش تر از سایر شهرستانها؛ اقدام به خودکشی می کنند. نتایج تحقیق در بخش پیمایشی نشان داد که میزان عوامل و متغیرهای: افسردگی، راهکارهای مقابله ای و چهار خُرده مقیاس کنترل، خلاقیت، اطمینان و رویارویی، سرمایه اجتماعی و ابعاد آن در میان گروه آزمایش کمتر از گروه گواه بوده در حالیکه میزان خُرده مقیاس های اجتناب از مسأله و احساس بی یاوری در گروه آزمایش بیشتر از گروه گواه می باشد. همچنین تحلیل رگرسیونی نشان داد که در تبیین اقدام به خودکشی سه عامل افسردگی، سطح تحصیلات و سرمایه اجتماعی به ترتیب مهمترین نقش را داشته اند. راهکارهای عملی مهم برای کنترل و پیشگیری از اقدام به خودکشی در استان گلستان، تمهید تدابیری برای کاهش افسردگی و افزایش سرمایه اجتماعی می باشد.

واژگان کلیدی: اقدام به خودکشی، افکار خودکشی، افسردگی، راهکارهای مقابله ای، سرمایه اجتماعی، استان گلستان