چکیده مقاله

عنوان : سرمایه اجتماعی و  استفاده از فناوری اطلاعات

 (مطالعه موردی : مدارس متوسطه استان گلستان)

غلامرضا خوش فر

از یک طرف ، سرمايه اجتماعي مجموعه‌اي از منابع و ذخاير ارزشمندي است كه به صورت نهفته در روابط اجتماعيِ گروه‌هاي نخستين، ثانوي و در سازمان اجتماعي جامعه (نهادهاي رسمي و غيررسمي) وجود دارد و از طريق اين منابع، كنش‌هاي كنشگران را در سطوح مختلف خرد، مياني و كلانِ جامعه، آسان، سريع، كم‌هزينه و مطمئن مي‌سازد و بدين وسيله آنان را در رسيدن به اهداف مشترك كمك مي‌كند و خود شامل عناصر اصلی نظیر؛ شبكه هاي مشاركت مدني ، هنجارهاي معامله متقابل و اعتماد اجتماعی می باشد . از طرف دیگر ، فناوري اطلاعات به عنوان عمده ترين محور تحول و توسعه در جهان بوده و دستاوردهاي ناشي از آن نيز آنچنان با زندگي مردم عجين گشته كه رويگرداني و بي توجهي به آن اختلالي عظيم را در جامعه ، رفاه و آسايش مردم به وجود مي آورد . در حال حاضر بسياري از روابط ، تبادلات اطلاعاتي ، اقتصادي ، فرهنگي ، مبادله دستاوردهاي علمي ، دستيابي به آخرين تكنولوژي ها از طريق فناوري اطلاعات ممكن مي گردد به طوري كه در حال حاضر بيش از 60 درصد امور روزمره روستائيان در كره جنوبي از طريق شبكه هاي اينترنتي انجام مي گيرد و اين درصد در مناطق شهري به بيش از 85 درصد مي رسد . بدین ترتیب ، فناوری اطلاعات ناظر بر تمام فنونی است که در آنها از رایانه و فناوری ارتباطات برای ایجاد ، ذخیره سازی ، نمایش ، تبادل و مدیریت اطلاعات استفاده می شود . به لحاظ نظری تصمیم افراد جامعه برای استفاده از یک فن جدید مانند رایانه و یا اینترنت در قالب کنش اجتماعی قابل یررسی است . نگاهي به منابع مربوط به بحث سرمايه اجتماعي نشان مي دهد كه مفهوم « سرمايه اجتماعي» معطوف به كنش اجتماعي است و سرمايه اجتماعي در واقع توا نايي گسترش كنش است و آن را غني مي سازد و به تعبیری منبع كنش اجتماعي محسوب می شود. بر اساس این پشتوانه نظری در این نوشته سعی بر این است تا نشان داده شود که میزان و نحوه ی استفاده از فناوری اطلاعات ، چگونه تحت تأثیر سرمایه اجتماعی و ابعاد آن قرار می گیرد. روش پژوهش از نوع پیمایشی بوده و جامعه آماری آن ؛ کلیه دانش آموزان ، دبیران و مدیران مدارس متوسطه دارای کارگاه فناوری اطلاعات در استان گلستان در سال 1384 بوده اند که تعداد 525 نفر از آنها( 392 نفر دانش آموز، 98 نفر دبیر و 49 نفر مدیر )  با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای متناسب انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفته اند. یافته ها نشان می دهند که رابطه مثبت و معنی داری بین سرمایه اجتماعی و ابعاد آن، با میزان و نحوه ی استفاده از فناوری اطلاعات وجود دارد. همچنین نگرش مدیران ، دبیران و دانش آموزان نسبت به فناوری اطلاعات با یکدیگر کاملاً متفاوت است . سرانجام اینکه با کنترل و تغییر سرمایه اجتماعی و ابعاد آن به ویژه اعتماد در روابط بین شخصی و اعتماد به نهادهای اجتماعی می توان نگرش و تصمیم کنشگران نسبت به فناوری اطلاعات را نیز تغییر داد.

واژگان کلیدی : سرمایه اجتماعی، کنش اجتماعی، نگرش، فناوری اطلاعات، اینترنت.

Key Words: Social Capital, Social Action, Attitude, Information Technology, Internet.


1- عضو هیأت علمی دانشگاه مازندران khoshfarf@yahoo.com